Czy za pomocą modeli ekonomicznych opartych na danych empirycznych jesteśmy w stanie udowadniać prawa ekonomiczne?

Fizyk przygotowywuje eksperyment, którego celem jest udowodnienie teorii grawitacji. Eksperyment będzie miał miejsce w laboratorium. Fizyk sprawdza wagę przedmiotu, uwzględnia siłę grawitacji na Ziemii, i na podstawie wzoru oblicza ile wyniesie czas w którym puszczony z wysokości 2m przedmiot dotknie podłogi. Fizyk zapisuje wynik obliczeń na kartce papieru.

Fizyk nie wiedział, że jego kolega śmieszek-naukowiec w tym samym czasie robi mu psikusa i zainstalował sporej wielkości magnes pod cienką warstwą podłogi laboratorium. Nieświadomy tego faktu fizyk, opuszcza przedmiot z dwóch metrów i ku swojemu zaskoczeniu, odnotowuje, że przedmiot spadł na ziemię dużo szybciej niż wynikałoby z jego obliczeń. Fizyk ponownie sprawdza czy nie popełnił błędów podczas pomiaru zmiennych. Fizyk ponownie sprawdza wagę przedmiotu, potwierdza ze znajomym chemikiem, że przedmiot jest faktycznie żelazny, jeszcze raz mierzy dystans z którego puszcza przedmiot w ruch. Gdy kolejna próba kończy się niepowodzeniem, tracący wiarę w swoje umiejętności fizyk prosi swoich współpracowników aby wykonali eksperyment bez jego udziału. Ponieważ wszystkie kolejne eksperymenty odbywają się w tym samym pomieszczeniu, wyniki są takie same jak w pierwszej próbie. Czy na zaobserwowanych danych empirycznych dostarczonych przez eksperyment fizycy powinni dojść do konkluzji, że prawo grawitacji jest błędne albo, że przestało działać? Oczywiście, nie. Zwyczajnie nie są świadomi dodatkowego czynnika, która ma istotny wpływ na wynik eksperymentu. Tym czynnikiem jest magnes zainstalowany przez śmieszka-fizyka.

magnet

Zastanówmy się teraz jakby wyglądał podobny eksperyment gdyby wykonywany był przez ekonometrystów („ekonomistów” zajmujących się ekonometrią), którzy twierdzą, że ekonomia jest nauką przyrodniczą, albo przynajmniej, że powinna dowodzić swoich twierdzeń za pomocą tych samych metod z których korzystają naukowcy zajmujący się naukami przyrodniczymi. Osoby te twierdzą, że eksperymenty oraz testowanie hipotez ekononicznych jest właściwym sposobem dowodzenia praw ekonomicznych.

Pierwszy problem z którym muszą zmierzyć się ekonometrycy to stworzenie wyizolowanego, kontrolowanego oraz powtarzalnego środowiska, w którym możliwe jest ponowne czy nawet wielokrotne powtórzenie tego samego eksperymentu. W przeciwienśtwie do fizyki, przedmiotem ekonomii nie są objekty fizyczne tylko osoby ludzkie. Każda osoba jest inna, oraz ta sama osoba dzisiaj będzie z punktu widzenia decyzji ekonomicznych inną osobą jutro. Nasze motywacje oraz sposób działania podlegają ciągłym zmianom i modyfikacjom w wyniku wewnętrznych psychologicznych przemian jak również w wyniku zmian otoczenia. Z powodu tych zmian, niemożliwe jest przeprowadzenie drugiego takiego samego eksperymentu na tych samych osobach. Ekonometrycy przyjmują założenia upraszczające, poprzez które twierdzą, że osoby oraz środowisko ekonomiczne w którym te osoby podejmują decyzje jest takie same. Zobaczmy na przykładzie dlaczego takie działania są pozbawione sensu.

Błyskotliwy, młody, wykształcony na London School of Economics ekonometryk, podejmuje się zadania udowodnienia prawdziwości modelu krzywej Phillipsa za pomocą danych empirycznych. Nasz ambitny „ekonomista” otrzymał grant badawczy od Unii Europejskiej, i w ramach zespołu badawczego złożonego z „ekonomistów” niemieckich, francuskich i hiszpańskich spędzi kolejne 10 lat na gromadzeniu danych z zakresu inflacji oraz bezrobocia. W podobny sposób jak w przypadku fizyka, „ekonomista” zakłada, że krzywa Phillipsa jest prawdziwa i w tym celu przeprowadza eksperyment, który ma potwierdzić jego teorię. Eksperyment potwierdzi słuszność krzywej Phillipsa, jeżeli bezrobocie spadnie w tym samym czasie gdy wzrośnie inflacja, oraz gdy bezrobocie wzrośnie gdy inflacja spadnie.

Udało się. Dane empiryczne „potwierdziły” prawdziwość krzywej Phillipsa, a zasłużony „ekonomista” otrzymał nagrodę „Stowarzyszenia Ekonomistów Europejskich”, i poważanie wśród rządzących oraz bankowców centralnych na całym świecie. Bankowcy centralni od tego czasu będą powoływać się na “teorię naukową potwierdzoną badaniami empirycznymi”, i na tej podstawie ustalą nadrzędne cele do jakich dążyć będą kierowane przez nich instytucje.

Jednym z podstawowych celów Rezerwy Federalnej czyli amerykańskiego banku centralnego jest dbanie o to aby poziom bezrobocia utrzymywał się na „optymalnym” poziomie. Krzywa Phillipsa wskazuje, że im wyższy poziom inflacji tym niższe bezrobcie.

phillips

Bank centralny, który kieruje się wskazaniami krzywej Phillipsa i jest zainteresowany utrzymaniem bezrobocia na możliwie najniższym poziomie, powininen jednocześnie dbać o to, żeby inflacja nie była zbyt niska. Na tej podstawie banki centralne ustalają cel inflacyjny, czyli wysokość inflacji, którą chcieliby zaobserwować w gospodarce. Swój cel realizują za pomocą narzędzi, które przekazał im ustawodawca, czyli możliwość manipulacji stopami procentowymi, podażą pieniądza oraz różnej maści programy Luzowania Ilościowego (QE)).

Aby przekonać społeczeństwo oraz rządzących, że ich teorie są wiarygodne, podpierają się „dowodami opartymi na danych empirycznych”, które przeprowadzili ekonometrycy. Badaniach, które w warstwie poznawczej są bliższe astrologii lub wróżeniu z fusów.

DLACZEGO NIEMOŻLIWE JEST TESTOWANIE HIPOTEZ I PROWADZENIE EKSPERYMENTÓW W EKONOMII?

Dlatego, że ekonometrycy w każdym eksperymencie który prowadzą muszą zmierzyć się nie z jednym ale z legionem śmieszków. Załóżmy, że ten sam ekonometryk chciałby przeprowadzić ponownie eksperyment weryfikujący model krzywej Phillipsa, tym razem po upływie dziesięciu lat. W przeciągu tych dziesięciu lat wszystkie pozostałe zmienne niezależne, które również mają wpływ na poziom bezrobocia oraz inflacje ZMIENIŁY SIĘ. Wszyscy ludzie, którzy są elementami sprawczymi w gospodarce również się zmienili. Struktura oraz wysokość odpodatkowania mogła się zmienić, wartość handlu zagranicznego się zmieniła, system prawny mógł się zmienić, ceny surowców naturalnych się zmieniły, sytuacja polityczna się zmieniła, demografia się zmieniła, poziom technologii w gospodarce się zmienił, stopy procentowe mogły się zmienić, wycena instrumentów finansowych się zmieniła, poziom zadłużenie gospodarstw domowych, korporacji i rządów się zmienił, tempo obrotu pieniądza się zmieniło, sentyment konsumentów się zmienił, etap cyklu koniunkturalnego się zmienił, system monetarny mógł się zmienić. Wszystkie te zmienne ekonomiczne, które w mniejszym lub większym stopniu mają wpływ na wysokość inflacji i bezrobocia, zmieniły się. Gdyby porównać eksperyment ekonemetryka z eksperymentem fizyka, ten pierwszy jest w dużo trudniejszej sytuacji niż fizyk, bo śmieszek-naukowiec zamontował nie jeden ale tysiące magnesów w laboratorium. Wszystkie pod różnymi kątami i o różnej sile oddziaływania. Każdy z tych śmieszko-magnesów odpowiada jednej z wymienionych wcześniej zmiennych ekonomicznych i każdy ma wpływ na wyniki eksperymentu ekonometryka.

stock-trading

Aby uświadomić sobie trudność sytuacji, w której znajduje się ekonometryk założmy, że podejmuje się trudnego zadania w którym przeprowadzimy dziesięć różnych eksperymentów na dziesięciu różnych 10 letnich przedziałach czasowych w latach 1900 – 2000. Pierwszy eksperyment porówna inflację oraz bezrobocie w latach 1900 – 1910, drugi w latach 1910 – 1920, itd. Z pewnością, żaden z tych okresów nie będzie taki sam w kontekście wszystkich zmiennych ekonomicznych, które wyliczyliśmy sobie w poprzednim paragrafie. Czasami różnice będą mniejsze, czasami większe, ale zawsze będą istotne. Między rokiem 1900 a 2000, system monetarny, który ma wpływ na wszystkie transkacje w gospodarce zmienił się kilkukrotnie. Zaczynając od międzynarodowego standardu złota, przez system pieniądza fiducjarnego, przez system z Bretton Woods (Gold Exchange Standard), z powrotem do pieniądza fiducjarnego. Ludzie, czyli podmioty ekonomiczne we wszystkich tych systemach podlegają innym bodźcom finansowym. A decyzje podmiotów gospodarczych mają wpływ na wszystkie inne zmienne ekonomiczne w tym na inflację oraz poziom bezrobocia. Systemy monetarne oparte na złocie są deflacyjne, więc ludzie mają większe bodźce monetarne do oszczędzania (ponieważ siła nabywcza pieniądza rośnie). Systemy monetarne oparte na pieniądzu fiducjarnym są inflacyjne, więc ludzie mają większe bodźce monetarne do konsumpcji oraz akumulacji długów (ponieważ siła nabywcza pieniądza spada, a inflacja dodatkowo zmniejsza realną wartość długów). Nawet jeśli ekonometryk byłby świadom tych różnic i zrobił wszystko aby porównać okresy, które są do siebie „podobne”, byłby w stanie wyizolować jedynie jeden z tysięcy pozostałych czynników, które zniekształcają wyniki jego eksperymentu. Innymi słowy, mógłby zmodyfikować swój model tak aby uwzględniał jeden ze śmieszko-magnesów. Z pewnością nie byłby w stanie weliminować wszystkich pozostałych.

Jedyną stałą w świecie wskaźników ekonomicznych jest zmiana. W każdej sekundzie wskaźniki oraz wyceny aktywów rosną lub spadają, więc w każdej sekundzie świat opisywany wskaźnikami oraz cenami jest inny.

Zmienia się również korelacja oraz wpływ jednego wskaźnika na drugi. Ekonometryk musi radzić sobie z tysiącem śmieszko-magnesów, których siła oddziaływania nigdy nie jest stała, podobnie jak kąt ich odziaływania. Magnesy przemieszczają się z jednej pozycji do drugiej. W tym chaosie ekonometryk stara się stworzyć wyizolowane, kontrolowane oraz powtarzalne środowiska, w którym będzie przeprowadzał swoje „naukowe” eksperymenty.

Nie ma wątpliwości, że w walce ekonometryka z magnesami zawsze górą będzie śmieszek.

prankster

Jeśli podobał Ci się ten post i chciałbyś otrzymywać powiadomienia o kolejnych, polub nas na facebook’u.

https://www.facebook.com/freedomhubpl/

Reklamy

2 uwagi do wpisu “Czy za pomocą modeli ekonomicznych opartych na danych empirycznych jesteśmy w stanie udowadniać prawa ekonomiczne?

  1. Zasadniczo ekonomia sobie poradziła ze śmieszkami, przynajmniej w przypadku krzywej Philipsa. Milton Friedman udowodnił, że długookresowo wymienności pomiędzy bezrobociem, a inflacją nie ma.

    Polubione przez 1 osoba

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s